Anđeoski Osmeh Umirućih. Nešto oko polovine ispitanika koji su bili sa ‘one strane’ života, odnosno na ‘pragu smrti’, izjavljuje kako su u tim trenucima izvršili reviziju svog života. Preciznije, da im se munjevitom brzinom odmotao film njihovog života. Po nekima, reč je o nekoj vrsti preispitivanja pređenog životnog puta.

Psihijatar Patrik Devarin, koji ispituje baš taj segment doživljaja ‘onih koji su se vratili’, upozorava na nekoliko činjenica koje bi, po njemu, mogle, u određenom smislu, poslužiti za objašnjavanje ovog fenomena.
Polazeći od toga da su svi oni koje je ispitivao, zbog raznih oboljenja, bili kraće ili duže pod lekovima, neki od njih čak i pod jakim preparatima protiv bolova, Devarin ne isključuje mogućnost da je ‘revizija života’, u suštini halucinacija, a da su njen uzrok bili lekovi ili droga koja je osnovni sastojak svih preparata za ublažavanja bolova koji prate neka obolenja, naročito u njihovoj poslednjoj fazi, pred smrt.
Međutim, njegov oprez pre no što izrekne konačan sud o ovoj hipotezi, posledica je praćenja nekoliko specifičnih pacijenata koju su, nakon izlasak iz kome, takođe tvrdili da su doživeli ‘odmotavanje filma sopstvenog života’, a koji, dok su se lekari borili za njihov život, nisu primali nikakve lekove koji bi, barem koliko je do sada poznato, mogli dovesti do halucinacija.
Reč je o jednom slikaru pogođenom meningitisom, o ženi staroj 35 godina koja je doživela težak saobraćajni udes sa ozbiljnim povredama glave i jednom univerzitetskom profesoru pogođenom moždanim udarom. Zbog toga Devarin sada, slično onom što rade američki neurolozi, psihijatri i stručnjaci drugih profila, težište novih istraživanja stavlja na traženje eventualno čisto neuroloških uzročnika ‘revizije života’.
Pri tome, radi se i na otkrivanju mogućnih ‘kratkih spojeva’ unutar mozga i centralnog i perifernog nervnog sistema. A radi se i na pokušaju da se ustanovi, eventualno, postojanje veze između ‘životne revizije’ i poremećaja do kojih u komatornom stanju dolazi i u sferi elektriciteta u ljudskom organizmu. Najzad, kao mogući uzrok ovog fenomena istražuje se i niz hemijskih reakcija do kojih u organizmu dolazi u komatoznom stanju, čiji je rezultat, to je ustanovljeno, proizvodnja određenih hemijskih jedinjenja, kojih inače u organizmu nema kada je on u zdravom i normalnom stanju.
Psiholozi, zaejdno sa neurolozima rade na još jednom istraživanju uzroka ‘revizije života’. Odavno je, naime, već poznato da u organizmu postoji prirodno ugrađeni ‘odbrambeni mehanizam’ koji nam omogućava da, na duži rok, ne pamtimo niz neprijatnih situacija u kojima se tokom života nalazimo.

Da nije toga, tačnije, da ne postoji ‘filter’ onoga što pamtimo, sve ‘uspomene’ bi nas stalno bombardovale, a to ni nervni sistem, kao ni niz organa čijim radom upravlja mozak, ne bi bili u stanju da izdrže. Međutim, vrlo je moguće da u stanju opasnosti, dakle u komi, odnosno u predsmrtnom trenutku, ta ‘kočnica’ iz nekog razloga otkazuje i zapamćene, ali podsvesno potisnute uspomene nadolaze snagom poplave. To oni koji su se ‘vratili’ doživljavaju kao ‘odmotavanje filma svog života’.